عوامل اجتماعی مؤثر بر مشارکت کشاورزان در تأسیس تعاونیهای آبخیزداری استان فارس

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد ترویج و آموزش کشاورزی دانشگاه شیراز

2 دانشجوی دوره دکترای ترویج کشاورزی دانشگاه شیراز

چکیده

در هزاره جدید رسیدن به پایداری منابع طبیعی هدفی است که توجه دولتمردان و برنامه‌ریزان را به خود جلب کرده است. تأسیس تعاونیهای آبخیزداری یکی از راهکارهایی به شمار می‌آید که از طریق آن می‌توان مشارکت کشاورزان را برای تصمیم‌گیری‌های مؤثر در راستای‌جلوگیری‌از‌تخریب‌منابع‌طبیعی و تداوم این همکاری‌بین دولت و کشاورزان جلب کرد. این تحقیق در سال 1388 با هدف کلی بررسی دیدگاه کشاورزان در مورد عوامل اجتماعی مؤثر بر‌ مشارکت در تأسیس (قبل و حین تأسیس) تعاونیهای آبخیزداری انجام شده است.
این‌تحقیق‌‌ از نوع‌توصیفی‌بوده‌که از فن‌پیمایش‌برای‌جمع‌آوری‌داده‌ها استفاده‌شده‌ است. جاـمعه آمـاری مـورد مـطالعـه، کشـاورزان عضـو تعـاونی آبخیزداری نوایگان داراب بوده که طبق نمونه‌گیری تصادفی 30 نفر از میان آنها به عنوان نمونه انتخاب شده‌اند. جهت جمع‌آوری داده‌ها از ابزار پرسشنامه با سؤالات باز و بسته استفاده شده و یک مطالعه راهنما برای تعیین پایایی شاخصهای سنجش تحقیق به انجام رسیده است.
یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که حضور در برنامه‌ها و آموزشهای توجیهی و میزان تلاش اعضای عادی نقش مؤثری در مشارکت آنها در تأسیس تعاونیهای آبخیزداری دارد. در فواید تعاونیهای آبخیزداری، یافته‌ها نشان می‌دهد که ارائه نهاده‌های کشاورزی و اعتبارات مالی بیشترین اهمیت را از نظر کشاورزان دارد. همچنین مهمترین مشکلات مشارکت در تأسیس تعاونیهای آبخیزداری از دیدگاه کشاورزان کمبود وقت، فشار کارهای کشاورزی و نبود تعهدات نسبت به وظایفی بوده که به اعضای هیئت مدیره تعاونیهای آبخیزداری محول شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effective Social Factors on Farmers' Participation in Establishment of Watershed Management Cooperatives of Fars Province

نویسندگان [English]

  • Gh.H Zamani 1
  • B Abadi 2
1 Professor of Agriculture Extension and Education, Shiraz University
2 Ph.D. Student, Agriculture Extension and Education, Shiraz University
چکیده [English]

In new millennium, sustainability of natural resources is a goal which is pursued by development experts and policy makers. Establishing watershed management co-operatives is one of the strategies to attract and convene farmers to participate in decision-making process and present ideas to stop natural resources degradation and to trap damaging waters. The main purpose of this study was to assess farmers' perspective toward factors affecting participation in establishing watershed management co-operatives.  Descriptive research design was conducted using survey method. The population consisted of affiliated farmers in Navayegan Darab co-operative. A random sampling was done to select 30 farmers. A structured questionnaire was used to collect data. A panel of specialists confirmed face validity and a pilot study was done to assess the reliability. The findings indicated that the efforts made by co-operative board members and the amount of their orientation training programs are two main factors that affect their participation in establishing watershed management co-operative. In addition, benefits considered according farmers' perspective were being provided with agricultural inputs and financial credits. The participation constraints for setting up watershed management co-operatives that were expressed by co-operative members were workload and shortage of time; and lack of commitment on the duties and functions of board members

کلیدواژه‌ها [English]

  • perspective
  • participation
  • Co-operatives of Watershed Management
  • Fars province
  • Social factors

 

1.ابدی، ب. و د. حیاتی (1388)، تبیین نقش تضاد در آسیب‌شناسی فرایند مشارکت و مدیریت تضاد از طریق مداخله‌گری نظام ترویج کشاورزی، سومین کنگره ترویج و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، 11و 12 اسفند، مشهد.

2.امیری‌اردکانی، م. (1385)، مشکلات زنان در مشارکت در فعالیت‌های ترویجی، مجله جهاد، سال 26، شماره 272، ص27-42.

3. امینی، ا. م.، و ر. صفری‌شالی (1381)، ارزیابی تأثیر آموزش در موفقیت شرکت‌های تعاونی مرغداران، علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، سال ششم، شماره 2، ص17-28.

4.بیژنی، م. و غ. خادمیپور (1388)، شناسایی فعالیت های دولتی قابل واگذاری به بخش تعاون در استان خوزستان، ماهنامه تعاون، سال بیستم، شماره 202-203، ص69-84.

5.جهاد کشاورزی (1385)، چشم‌انداز بخش کشاورزی استان قزوین، سازمان جهاد کشاورزی استان قزوین.

6.دانایی، م. و ع. آجیلی (1384)، مروری بر تنگناهای مشارکتی در تعاونی‌های زنان روستایی ایران، دوماهنامه جهاد، سال بیست و پنجم، شماره 269، ص50-55.

7.سیاهی، ف. (1382)، ارزیابی اقدامات انجام شده در حوزه آبخیز سد درودزن استان فارس با استفاده از برنامه WOCAT، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته مهندسی آب، دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز.

8.شاهرودی، ع. ا. و م. چیذری (1387)، عوامل تأثیرگذار بر مشارکت کشاورزان در مدیریت شبکه‌های آبیاری (مطالعه موردی استان خراسان رضوی)، مجله تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، سال بیست و نهم، شماره 1، ص63-75.

9.عزیزی خالخیلی، ط. (1386)، سازه‌های مؤثر بر مشارکت کشاورزان در مدیریت آبیاری مورد مطالعه: شبکه آبیاری سد درودزن، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته ترویج و آموزش کشاورزی، دانشگاه شیراز.

10.فیربرین، ب. (1388)، نهضت‌های اجتماعی و شرکت‌های تعاونی: اشاره به تاریخچه و توسعه این شرکت‌ها، ترجمه حامد محمدی، ماهنامه تعاون، سال بیستم، شماره 202-203، ص‌115-126.

11.کرمی، ع. و ک. رضایی‌مقدم (1384)، آثار تعاونی‌های تولید کشاورزی در فرایند تولید، اقتصاد کشاورزی و توسعه، سال سیزدهم (ویژه‌نامه)، ص1-30.

12.کوهی، ک. (1388)، راهکارهای ارتقای فرهنگ تعاون: مطالعه موردی استان آذربایجان شرقی، ماهنامه تعاون، سال بیستم، شماره 202-203، ص1-18.

13. لهسایی‌زاده، ع. (1388)، مدیریت روستایی در ایران معاصر، ماهنامه تعاون، سال بیستم، شماره 202-203، ص49-67.

14.محمدی، غ. (1383)، عوامل مؤثر بر مشارکت روستاییان در طرح‌های آبخیزداری، دوماهنامه جهاد، سال بیست و سوم، شماره 262، ص13-17.

15.همت‌زاده، ی. و ن. خلیقی (1385)، بررسی عوامل مؤثر بر عدم مشارکت بهره‌برداران در طرح‌های مرتع و آبخیزداری (مطالعه‌موردی: بهره‌برداران حوزه معرف کچیک واقع در استان کردستان)، مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، سال سیزدهم، شماره چهارم، ص88-100.

16.Achouri, M., L. Tennyson, K. Apadhyay  & R.White (2003), Preparation for the Next Genaration of Watershed Managemet Programs and Projects, Proceedings of the Asian Regional Workshop, Nepal.

17.Alvarez, J. (1999), Independent agricultural co-operative in Cuba? Cuba in Transition, ASCE 1999, Available on: http://lanic.utexas.edu/la/cb/cuba/asce/ cuba9/alvarez.pdf.

18.Bogati, R. (1996), A case study of people's participation in Begnastal and Rupatal (BTRT) watershed management in Nepal, In: Case studies of People's Participation in Watershed Management in Asia, P. N.Sharma, & P. M. Wagley, Rome: The Food and Agriculture Organization the United Nations Press.

19.Brown, P. & G. Harris (2005), Co-management of wildlife corridors: the case for citizen participation in the Algonquin to Adirondack proposal, Journal of Environmental Management, 74: 97–106.

20.Castro, A. P. & E. Nielsen (2003), Natural resource conflict management case studies: A analysis of power, participation, and protected area, The Food and Agriculture Organization the United Nations Press.

21.Chieochan, O., D. Lindley & T. Dunn (2000), Factors affecting the use of information technology in Thailand agricultural co-operatives: a work in progress, School of Information Studies, 2.1: 1-15.

22.Cook, M. L. (1993), Food and agricultural marketing for the 21st country                 co-operatives and group, Texas A & M University, college station, Available on: http://www.rurdev.usda.gov/RBS/pub/cir-60.pdf.

23. Dolisca, F., D. R.  Carter, J. M. McDaniel, D. A. Shannon & C. M. Jolly  (2006), Factors influencing farmers’ participation in forestry management programs: A case study from Haiti, Forest Ecology and Management, 236: 324–331.

24. Dunn, J. R., A. C. Crooks, D. A. Frederick,  T. L. Kennedy  & J. J. Wadsworth (2002), Agricultural Cooperatives in the 21st Century, United States Department of Agriculture, Rural Business-Cooperative Service.

25.Dutta-Das, M. (1995), Improving the relevance and effectiveness of agricultura Extension activities for women farmers -An André Mayer research study, Rome, Italy: The Food and Agriculture Organization the United Nations Press.

26.FAO (2006), Project for sustainable agriculture and rural development in mountain regions, Available on : http://www.rdfs.net/linked-docs/sardmesp_ 1xii03.pdf.

27.Fé d’Ostiani, L. (2004), Watershed management: a key component of Rural Development in Mediteranean Region, Rome: The Food and Agriculture Organization the United Nations Press.

28.Hayati, D.,  B.  Abadi, R. Movahedi & M. Heidari (2009), An empirical model of factors affecting farmers’ participation in natural resources conservational programs in Iran, Food, Agriculture & Environment, 7.1: 201-207.

29.Ilskog, E., B. O. Kjellstr,  O. M. Gullbergb, M. Katyegac, W. Chambalad (2005), Electrification co-operatives bring new light to rural Tanzania, Energy Policy, 33. 10: 1299-1307.

30.Johnson, N., H.N. Ravnborg, O. Westermann & K. Probst (2001), User participation in watershed aanagement and research, CGIAR System-wide Program on Collective Action and Property Rights, Available on: http://www.capri.cgiar.org/ pdf/CAPRIWP19.pdf.

31.Krivokapic-Skoko, B. (2002), The Concept and Classifications of Agricultural  Co-operatives, Charles Sturt University.

32.Manning, N. & M. Seely (2005), Forum for Integrated Resource Management (FIRM) in Ephemeral Basins: Putting communities at the centre of the basin management process, Physics and Chemistry of the Earth, 30: 886–893.

33.Margerum, R. D. (2001), Organizational commitment to integrated and collaborative management: matching strategies to constraints, Environmental Management, 28.4: 421- 431.

34.Marshall, G. R. (2004), Farmers cooperating in the commons? A study of Collective Action in Salinity Management, Ecological Economics, 51: 271-286.

35.Mbaiwa, J. E. (2005), Wildlife resource utilisation at Moremi Game Reserve and Khwai community area in the Okavango Delta, Botswana, Journal of Environmental Management, 77: 144–156.

36.Michaelsen, T. (1991), Participatory approaches in watershed management planning, Unasylva: An international Journal of the Forestry and Food Industries, 42:164.

37.Pollnac, R. B. & R. S. Pomeroy (2005), Factors influencing the sustainability of integrated coastal management projects in the Philippines and Indonesia, Ocean & Coastal Management, 48: 233–251.

38.Salam, M. A., T. Noguchi & M. Koike (2005), Factors influencing the sustained participation of farmers in participatory rorestry: A case study in Central Sal Forests in Bangladesh, Journal of Environmental  Management, 74: 43-51.

39.Sharma, P. N. (1997), Participatory processes for integrated watershed management, Food and Agriculture Organization of the United Nations publication, Rome.

40.Steyaert, P., M. Barzman, J. P. Billaud, H. L. Brives, B. Hubert, G. Ollivier & B. D. Roche (2007), The role of knowledge and research in facilitating social learning among stakeholders in natural resources management in the French Atlantic coastal wetlands, Environmental Science & Policy, 10.6: 537-550.

41.Toth, E. (2006), Economic characteristics of agricultural co-operatives and behavioral consequences.

42.Tuijnman, A. & E. Boudard (2001), International adult literacy survey adult education participation in North America, Ottawa, Ontario Press.

43.Wilson, G. A. & K. Hart (2001), Farmer Participation in Agri-environmental Schemes  Towards Conservation-oriented Thinking, Sociologia Ruralis, 41.2.

44.Zbinden, S. & D. R. Lee (2005), Paying for environmental services: an analysis of participation in Costa Rica’s PSA program, World Development, 33.2: 255–272.