نقش فناوری‏های اطلاعات و ارتباطات (ICT) در توانمندسازی اعضای شرکت‏های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 نویسندة مسئول

2 نویسنده دوم

3 نویسنده سوم

چکیده

هدف کلی این تحقیق بررسی نقش فناوری های اطلاعات و ارتباطات (ICT)[1] در توانمندسازی اعضای شرکت‏های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران است. این تحقیق از نوع تحقیق پیمایشی در قالب تحقیقات توصیفی و روش تحقیق بر حسب هدف از نوع کاربردی و برحسب نحوة گردآوری داده‏ها از نوع توصیفی همبستگی است. جامعه آماری تحقیق حاضر کلیه زنان عضو شرکت‌های تعاونی تولید روستایی استان تهران  (835N=) را در برمی‏گیرد که از میان آنان بر اساس فرمول کوکران، 146 نفر به عنوان نمونه به کمک روش نمونه گیری تصادفی ساده با انتساب متناسب انتخاب شدند. ابزار اصلی این تحقیق پرسش‎‏نامه با ضریب آلفای کرونباخ 79/0 - 95/0 بود. با توجه به یافته‏های تحقیق، عواملی نظیر قابلیت دسترسی، قابلیت مشارکت، میزان آشنایی با فناوری‏های اطلاعات و ارتباطات، میزان دسترسی به این فناوری‏های و سن با 99% اطمینان رابطة معنی‏داری با متغیر توانمندسازی اعضای شرکت‏های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران داشتند. همچنین نتایج رگرسیون چندگانه نشان داد که متغیرهای میزان آشنایی با فناوری‏های اطلاعات و ارتباطات و قابلیت دسترسی نقش مثبتی در میزان توانمندسازی اعضای شرکت‎های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران داشته و 6/55 درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین کرده اند.
[1]. Information and Communications Technology

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Role of Information and Communication Technologies (ICTs( in Empowering the Rural Women Members of Production Cooperatives in Tehran Province

نویسندگان [English]

  • A. Shirafkan 1
  • S. M. Mirdamadi 2
  • F. Lashgarara 3
1 Corresponding Author
چکیده [English]

The main purpose of this study was to investigate the role of information and communication technologies (ICTs (in empowering the members of production cooperatives rural women in Tehran Province. The research was a survey in the form of descriptive research (methodology was applied research based on the purpose and in terms of data collection was descriptive-correlation). The research population included all women members of rural production cooperatives in Tehran Province which had 835 members. According to Cochran formula, 146 people were selected by the use of simple random sampling with probability proportion. The main instrument was a questionnaire which its Cronbach's alpha coefficient estimated between 0.79-.95. Thus, according to research findings there were significant relationship in 99% level among factors such as availability, reliability, collaboration, familiarity with information and communication technology, and the age with empowering rural women members of production cooperatives in Tehran Province. The regression results indicated that familiarity with ICT and accessibility had positive role on the level of empowering rural women members of production cooperatives and these variables explained 55.6 % of the variance of the dependent variable.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Information and Communication Technologies
  • Empowerment
  • Cooperatives

مقدمه

امروزه اعتقاد بر این است که پدیده موجود و محوری عصر فراصنعتی یا عصر اطلاعات، فناوری های اطلاعات و ارتباطات هستند. فناوری های اطلاعات و ارتباطات نوین مجموعه ای از ابزارها و تکنولوژی­های الکترونیکی دیجیتالی هستند که به منظور ایجاد، ذخیره، جستجو، اشاعه، ارزش‎افزایی و مدیریت اطلاعات و دانش به کار گرفته می شوند. بازده بالای چنین فناوری هایی باعث گرایش‏های فزاینده ای برای سرمایه گذاری در این حوزه و محور قرار دادن آن‏ها در چارچوب برنامه‏های توسعه و پیدایش برنامه های توسعه دانایی‎محور در برخی از کشورهای پیشرفته شده است. گسترش روزافزون چنین روندی در مقیاس جهانی بدان دلیل است که امروزه اطلاعات، دانش و فناوری، کلیدی در توسعه، رقابت و پیشرفت در تمام زمینه ها محسوب می‏گردد. در حقیقت، محور قرار دادن چنین فناوری­هایی می تواند ضمن خلق فرصت­ها و ظرفیت­های نوین، بسیاری از پتانسیل­ها را به فعل درآورد و عقب ماندگی­های ناشی از اعصار کشاورزی و صنعت را نیز جبران نماید. بنابراین، بدیهی است که بسیاری از بخش­ها به منظور داشتن نقشی فعال و تأثیر گذار در عصر حاضر و نیز تضمین دوام و بقای خود در شرایط حال و آینده تلاش می نمایند با بهره گیری از فناوری­های اطلاعات و ارتباطات به عنوان یک ابزار به سوی آینده جهش کنند (زاهدی، 1384). از سوی دیگر، شرایط دنیای کنونی نیز ایجاب می نماید برای پیشرفت و توسعه از ساز و کارهای مناسب با اقتضائات عصر حاضر استفاده نمود که به جرئت می توان ادعا کرد که فناوری های اطلاعات و ارتباطات ابزار محوری آن است. به همین دلیل است که صاحب‏نظران معتقدند که فناوری اطلاعات و ارتباطات عامل توانمندساز جهانی است. البته این موضوع را می بایست در نظر داشت که فناوری اطلاعات و ارتباطات ابزاری برای حل تمامی مشکلات بخش­های مختلف از جمله بخش روستایی نیست، بلکه به صورت بالقوه به اقشار حاشیه­ای از جمله زنان روستایی کمک می نماید تا با دسترسی به اطلاعات و دانش فنی، دسترسی به اطلاعات بازار، افزایش فرصت­های اشتغال و بهبود خدمات دولتی برای بخش روستایی بتوانند بسیاری از موانع توسعه را از پیش روی خود بردارند (گل محمدی و همکاران، 1386).   

شرکت‏های تعاونی زنان را می توان از جمله تشکل‏های مردمی دانست که امکان جلب مشارکت های مردمی در جهت رسیدن به اهداف توسعه، یکپارچه کردن منابع انسانی، تجمیع سرمایه های کوچک، ایجاد اشتغال با شرایط سهل و آسان و در نتیجه بالا بردن توان اقتصادی زنان را فراهم می نمایند. زنان با حضور در تشکل‏ها علاوه بر برخورداری از مزایای اقتصادی، فرصت کسب تجربه در زمینه رهبری و مدیریت و همچنین شکستن حصارهای جدایی آنان از نیمه دیگر جامعه را به دست می آورند.  به علاوه، با فعالیت در گروه های کاری زنان حس خودباوری، یا همان پیش نیاز مشارکت در تشکل‎ها، به دست می‏آید. بدون تردید، تشکل‏های زنان بستر مناسبی است که چنانچه به دور از تبعیض و با رعایت برابری اعضا و در پرتوی فرهنگ مشارکت عمومی برای اشتغال شایسته زنان تشکیل شود، تأثیر بسزایی در جهت تحقق عدالت اجتماعی خواهد داشت (شعبانعلی فمی و همکاران، 1388). همچنین سازمان­های زنان روستایی مبتنی بر جامعه نیز می‏توانند با اتکا و محوریت چنین فناوری هایی در فرایند توانمندسازی زنان روستایی اقدامات مؤثر و عملی انجام دهند. لذا چنانچه توانمندسازی زنان روستایی به عنوان یک هدف اساسی و متعالی مدنظر باشد، چنین تشکل­ها و سازمان­هایی قادر خواهند بود با بهره گیری از این فناوری‏های نوین به صورت موفقیت‏آمیزی اعتماد به نفس فردی و خود احترامی را که نیاز واقعی برای ارتقای جایگاه زنان روستایی است تقویت نمایند. بر این اساس، اگر قرار است زنان روستایی به عنوان عامل تغییر دهنده زندگی خود و جامعه شان ایفای نقش نمایند و از مشارکت فعالانه آن‏ها در جامعه اطلاعات اطمینان حاصل گردد، لازم است زنان نه کاربران صرف این فناوری و نه مصرف کنندگان صرف اطلاعات و تولیدات شبکه های اطلاع رسانی انگاشته شوند. البته تحقق چنین آرمانی در گروی وجود محیطی توانمندساز است (همان منبع).  بنابراین می توان نتیجه گرفت که فناوری اطلاعات و ارتباطات ابزار قدرتمندی برای زنان روستایی است تا بر موانع، مشکلات و تبعیضات فائق آیند و از سوی دیگر، به منظور دستیابی به عدالت، برابری، رفاه، مشارکت و افزایش کیفیت زندگی خود و جامعه ای که در آن زندگی می‏کنند، در شرایط حال و آینده قدم بردارند (نیک نامی، 1391).

توانمندسازی برای افراد مختلف معانی متفاوتی را تداعی می کند و چند دهه از کاربرد آن می گذرد. اما آنچه جدید است، نقشی است که فناوری اطلاعات در امکان پذیر ساختن توانمندسازی منسجم و جامع ایفا می کند (دسترنج، 1383).

آیت و اعظمیان (1390) در تحقیقی تحت عنوان «تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر توانمندسازی زنان روستایی» نشان ‏دارند که در ابعاد بررسی شده، زنانِِ در سطوح بالای استفاده از فناوری از توانمندی بیشتری برخوردارند و همبستگی معناداری میان میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات و توانمندی زنان روستایی در ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و روانی وجود دارد.

نتایج تحقیق فرجی سبکبار و همکاران (1388) تحت عنوان «ارزیابی نقش ICT در توانمندسازی زنان روستایی»، که به صورت میدانی در روستای قرن آباد انجام شد، نشان می‏دهد که زنانِ در سطوح بالایِ استفاده از فناوری درجات بالاتری از توانمندی را دارند. در ابعاد توانمندی (اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و روانی) نیز تأثیرات ICT بر ابعاد فردی و روانی مشهودتر است.  از طرفی، استفاده از فناوری رابطه معناداری را با تغییر نگرش زنان نسبت به نقش زن در جامعه روستایی نشان می دهد.

کلسیKelsey, 2008)) نشان می‏دهد که برگزاری کارگاه های آموزشی و استفاده از فناوری­های اطلاعات و ارتباطات در این کارگاه­ها، در راستای ارائة خدمات ترویجی به تعاونی‎ها، موجب ‎افزایش مهارت­ها و خودکارآمدی ‎است و می‎توان آن را به نردبان‏ توسعه‎ تشبیه کرد.

مرکز مطالعات تعاونی دانشگاه ویسکانسین 2006) (UWCC,  ضعف آموزش اعضای تعاونی‏ها برای روبه رو شدن با فناوری نوین و سازگار شدن با آن را از مهم‏ترین موانع رشد تعاونی‏ها می داند.

هی سانگ (Hyesung, 2004) در تحقیقی با عنوان «عوامل مؤثر بر پذیرش فناوری اطلاعات توسط کشاورزان» نشان داد  کاربرد فناوری اطلاعات تحت تأثیر مستقیم احساس مفید بودن فناوری اطلاعات و عوامل فردی می باشد. نگرش کشاورزان نسبت به فناوری اطلاعات رابطة معنی داری با استفاده آن‏ها از فناوری اطلاعات داشت. همچنین احساس سهولت در استفاده از فناوری اطلاعات رابطه معنی داری با احساس مفید بودن و استفاده از فناوری اطلاعات نشان داد.

توسعه تعاونی های زنان روستایی در استان تهران، همانند سایر تعاونی‏ها، تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد که از مهم‏ترین آن‏ها می توان به توانمندسازی با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات اشاره کرد. این دسته از عوامل ضمن فراهم کردن شرایط لازم برای گسترش فعالیت های اقتصادی می توانند در دسترسی به بازار مصرف، مواد اولیه، نیروی کار، کاهش
 هزینه های تولید و در نهایت موفقیت یا عدم موفقیت شرکت‏های تعاونی تأثیرگذار باشند.

با توجه به اینکه در سال های اخیر، ایجاد، تقویت و بهبود عملکرد تعاونی­های زنان به عنوان یکی از راهبردهای توانمندسازی زنان مورد توجه ویژه قرار دارد، شناخت و تسهیل شرایط موفقیت این تعاونی ها از مسائل مورد اهتمام دولت‏هاست. دستیابی به این هدف مستلزم شناخت عوامل و سازه های متمایز کننده تعاونی های موفق و ناموفق زنان از یکدیگر است (شعبانعلی فمی و همکاران، 1388). بنابراین، اهمیت و ضرورت این تحقیق از این منظر قابل توجه است که با بررسی کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات در توانمندسازی اعضای شرکت‏های تعاونی تولید روستایی می توان تا حدودی به یک شناخت کلی نسبت به نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در توانمندسازی اعضای شرکت‏های تعاونی تولید روستایی دست یافت. بنابراین، افزایش توانایی­های علمی و عملی اعضای تعاونی­های تولید روستایی، به عنوان افرادی تأثیر گذار در عرصه کشاورزی کشور، در گروی ارتقای کمی و کیفی فعالیت­های آموزشی به ویژه استفاده از فناوری­های اطلاعات و ارتباطات است که توجه به این  مهم موجب شده است در تحقیق حاضر به این موضوع پرداخته شود.

با این مقدمه، پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش فناوری های اطلاعات و ارتباطات (ICT) در توانمندسازی اعضای شرکت‏های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران انجام شده است .براساس هدف مذکور، اهداف اختصاصی زیر نیز مد نظر است:

1. بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در افزایش دسترسی به منابع و عوامل تولید اعضای شرکت‏های تعاونی روستایی زنان استان تهران؛

2. بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در افزایش آگاهی اعضای شرکت‏های تعاونی روستایی زنان استان تهران؛

3. بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در افزایش مشارکت اعضای شرکت‏های تعاونی روستایی زنان استان تهران.

 

مواد و روش‏ها

از آنجا که هدف تحقیق بررسی نقش فناوری های اطلاعات و ارتباطات (ICT) در توانمندسازی اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران می باشد، تحقیق حاضر از نوع کاربردی و روش آن توصیفی – همبستگی است. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسش‏نامه می‏باشد. جهت تدوین پرسش‏نامه ابتدا مبانی نظری موضوع با توجه به منابع و مراجع مربوطه مورد بررسی قرار گرفت، سپس با در نظر گرفتن نتایج مطالعات، پرسش‏نامه مقدماتی تهیه گردید و پس از اطمینان از روایی و پایایی آن و انجام اصلاحات لازم، پرسش‏نامه نهایی طراحی شد. به منظور بررسی روایی ابزار تحقیق، پرسش‏نامه‌ طراحی شده در اختیار استادان راهنما و مشاوران و متخصصان و صاحب‏نظران مربوط قرار گرفت که پس از انجام اصلاحات لازم و تغییر دادن برخی از سؤالات، اعتبار پرسش‏نامه تأیید شد. جهت آزمون پایایی ابزار، تعداد 30 پرسش‏نامه توسط اعضای شرکت‏های تعاونی تولید روستایی در جامعه آماری استان تهران خارج از حجم نمونه تکمیل شد و ضریب آلفای کرونباخ محاسبه گردید (95/0-79/0 =α) که برای تحقیق حاضر ضریب پایایی مناسبی بود. جامعه آماری تحقیق حاضر کلیه زنان عضو شرکت­های تعاونی تولید روستایی استان تهران به تعداد 835 نفر بودند که از میان آن‏ها بر اساس فرمول کوکران، 146 نفر به عنوان نمونه به کمک روش نمونه گیری تصادفی ساده با انتساب متناسب انتخاب شدند. به منظور تجزیه و تحلیل داده‌های جمع‌آوری شده از نرم‌افزار SPSS17  استفاده شد. برای بررسی ویژگی‏های نمونة آماری و دیدگاه آن‏ها از آماره‏های توصیفی و به منظور بررسی رابطة بین متغیرها از آزمون‏‏های همبستگی پیرسون و اسپیرمن و اتا و برای تبیین نقش متغیرهای مؤثر از تحلیل رگرسیون گام به گام استفاده شد.

 

نتایج و بحث

بررسی ویژگیهای شخصی اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان

با توجه به نتایج تحقیق، متوسط سن زنان عضو شرکت­های تعاونی تولید روستایی 34 سال می باشد که جوان‏ترین آن‏ها 23 سال و مسن ترین آن‏ها 54 سال داشته اند. از نظر سطح تحصیلات، 7/15 درصد از زنان عضو تعاونی تولید روستایی دارای تحصیلات در حد خواندن و نوشتن، 1/12 درصد دارای تحصیلات سیکل، 7/15 درصد دارای تحصیلات راهنمایی، 7/5 درصد دارای تحصیلات دبیرستان، 20 درصد دارای تحصیلات دیپلم، 7/15 درصد دارای تحصیلات فوق دیپلم و 15 درصد دارای تحصیلات لیسانس و بالاتر می باشند.نتایج حاصل از تحقیق نشان می‏دهد که 4/16 درصد از زنان عضو تعاونی تولید روستایی معتقدند که میزان آشنایی‎شان با فناوری اطلاعات و ارتباطات در حد خیلی کم، 1/17 درصد در حد کم، 6/48 درصد در حد متوسط و 9/17 درصد در حد زیاد است.همچنین 14 درصد از زنان عضو تعاونی تولید روستایی معتقدند که میزان دسترسی آنان به فناوری اطلاعات و ارتباطات در حد خیلی کم، 3/20 درصد در حد کم، 4/43 درصد در حد متوسط، 2/18 درصد در حد زیاد و 2/4 درصد در حد خیلی زیاد می‏باشد. 6/18درصد از زنان عضو تعاونی تولید روستایی نیز معتقدند که میزان استفاده آنان از فناوری اطلاعات و ارتباطات در حد خیلی کم، 3/19 درصد در حد کم، 1/44 درصد در حد متوسط، 6/16 درصد در حد زیاد و 4/1 درصد در حد خیلی زیاد می باشد. با توجه به نتایج تحقیق، 3/73 درصد از زنان عضو تعاونی تولید روستایی از رایانه شخصی برخوردارند در حالی که 7/26 درصد از آنان رایانه ندارند.

جدول1. ویژگی‏هایفردی پاسخگویان (146=n)

متغیر

سطوح متغیر

فراوانی

درصد

نما

 

سن

31-23

66

5/48

 

40-32

33

3/24

نما: 24 سال

49-41

15

11

میانگین: 34 سال

58-50

22

2/16

انحراف معیار: 26/10

 

 

تحصیلات

خواندن نوشتن

22

7/15

 

 

سیکل

17

1/12

 

 

راهنمایی

22

7/15

 

 

دبیرستان

8

7/5

دیپلم

 

دیپلم

28

20

 

 

فوق دیپلم

22

7/15

 

 

لیسانس و بالاتر

21

15

 

 

 

میزان آشنایی با فناوری اطلاعات

و ارتباطات

خیلی کم

23

4/16

 

کم

24

1/17

 

متوسط

68

6/48

متوسط

زیاد

25

9/17

 

خیلی زیاد

0

0

 

 

میزان  دسترسی به فناوری

اطلاعات و ارتباطات

خیلی کم

20

14

 

کم

29

3/20

 

متوسط

62

4/43

متوسط

زیاد

26

2/18

 

خیلی زیاد

6

2/4

 

 

میزان  استفاده از فناوری

اطلاعات و ارتباطات

خیلی کم

27

6/18

 

کم

28

3/19

 

متوسط

64

1/44

متوسط

زیاد

24

6/16

 

خیلی زیاد

2

4/1

 

برخورداری از رایانه شخصی

بله

107

3/73

--

 

خیر

39

7/26

 

             

مأخذ: یافته‏های تحقیق

دیدگاه زنان عضو تعاونیهای تولید روستایی در خصوص توانمندسازی اعضای این تعاونی‏ها

به منظور شناخت دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص توانمندسازی اعضای تعاونی‎های تولید روستایی از 10 گویه در قالب طیف لیکرت استفاده شد. با توجه به امتیاز خیلی زیاد (5) و خیلی کم (1)، کمترین و بیشترین امتیاز برای هر پاسخگو به ترتیب 10=1×10 و 50=5×10 می باشد. از این‏ رو، همه گویه ها با هم جمع  و مجدداً کدبندی  شدند به گونه‏ای که امتیازهای 10-17 (خیلی کم)، 18-26 (کم)، 27-35 (متوسط)، 36-44 (زیاد) و 45-50 (خیلی زیاد) طبقه بندی شدند. یافته های تحقیق حاکی از آن است که اکثریت  افراد مورد مطالعه (4/60 درصد) معتقدند که میزان برخورداری آنان از موارد ذکر شده در جهت توانمندسازی در حد متوسط به پایین و 6/21 درصد در حد زیاد بوده است.

جدول 2. دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص توانمندسازی اعضا (146n=)

طیف ارزیابی

فراوانی

درصد

درصد معتبر

درصد تجمعی

خیلی کم (17-10)

10

8/6

9

9

کم (26-17)

10

8/6

9

18

متوسط (35-27)

67

9/45

4/60

4/78

زیاد (44-36)

24

4/16

6/21

100

خیلی زیاد (50-45)

0

0

0

100

بدون پاسخ

35

24

-

-

جمع

146

100

100

-

مأخذ: یافته‏های تحقیق

میانه: متوسط                 نما: متوسط                        

اولویتبندی دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص توانمندسازی اعضای این تعاونیها

اولویت بندی گویه ها بر اساس میانگین نشان می دهد که بیشترین دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص برخورداری از موارد ذکر شده در جهت توانمندسازی با میانگین­های 80/3، 39/3 و 38/3 به ترتیب مربوط به روحیه اعتماد به نفس در زمینه کار عملی، اعتماد به نفس فردی و خوداحترامی در زنان و روحیه ابتکار و خلاقیت در زمینه تولید می باشد.

جدول 3. اولویت بندی دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص توانمندسازی اعضا (146=n)

اولویت

گویه ها

میانگین

انحراف معیار

1

روحیه اعتماد به نفس در زمینه کار عملی

80/3

95/0

2

اعتماد به نفس فردی و خود احترامی در زنان

39/3

90/0

3

روحیه ابتکار و خلاقیت در زمینه تولید

38/3

87/0

4

امکان دسترسی بیشتر و سریع‎تر به منابع اطلاعاتی

32/3

24/1

5

روابط مناسب میان زنان عضو تعاونی و کشاورزان

30/3

15/1

6

فراهم نمودن پتانسیل تواناسازی برای بهبود شرایط زندگی زنان

23/3

12/1

7

گسترش فعالیت ها (مشاغل) برای روستاییان

07/3

11/1

8

آشنایی با مشکلات واقعی تولید

06/3

84/0

9

روحیه کار جمعی

03/3

92/0

10

کسب مهارت جدید در زمینه تولید محصول

3

12/1

مأخذ: یافته‏های تحقیق

طیف ارزیابی :1= خیلی کم، 2= کم، 3= متوسط، 4= زیاد، 5= خیلی زیاد

اولویت‏بندی دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص قابلیت مشارکت فناوری، آگاهی و قابلیت دسترسی به اطلاعات و ارتباطات در توانمندسازی

اولویت بندی گویه ها بر اساس میانگین نشان می دهد کهبیشترین دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص قابلیت دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات در توانمندسازی با میانگین­های 4، 84/3 و 84/3 به ترتیب مروط به دسترسی به آموزش و مهارت ها، دسترسی به اعتبارات و دسترسی به اطلاعات  تجارت محصولات کشاورزی می باشد. بیشترین دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص آگاهی از فناوری اطلاعات و ارتباطات در توانمندسازی با میانگین­های 82/3 و 54/3 به ترتیب مربوط به آگاهی از اخبار و اطلاعات و آگاهی از فناوری‏های نوین در کشاورزی است.بیشترین دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص قابلیت مشارکت فناوری اطلاعات و ارتباطات در توانمندسازی با میانگین­های 44/4، 79/3 و 53/3 به ترتیب مربوط به انجام فعالیت های گروهی، افزایش مشارکت اجتماعی و مشارکت در برنامه ریزی، اجرا و ارزشیابی می‏باشد.

جدول 4. اولویت بندی دیدگاه زنان عضو تعاونی تولید روستایی در خصوص قابلیت دسترسی، آگاهی و قابلیت مشارکت فناوری اطلاعات و ارتباطات در توانمندسازی (146=n)

 

اولویت

گویه ها

میانگین

انحراف معیار

 

1

دسترسی به آموزش و مهارت ها

4

82/0

 

2

دسترسی به اعتبارات

84/3

1

 

3

دسترسی به اطلاعات  تجارت محصولات کشاورزی

84/3

01/1

 

4

دسترسی سریع به منابع اطلاعاتی

77/3

73/0

قابلیت دسترسی

5

دسترسی به اطلاعات  کیفیت بازار محصولات کشاورزی

75/3

94/0

 

6

دسترسی به منابع مالی

67/3

19/1

 

7

دسترسی به امکانات آموزشی

67/3

23/1

 

8

دسترسی به فرصت های شغلی

60/3

03/1

 

9

دسترسی به عوامل تولید

45/3

05/1

 

1

آگاهی از اخبار و اطلاعات

82/3

87/0

آگاهی

2

اگاهی از فناوری‏ های نوین در کشاورزی

54/3

16/1

 

3

آگاهی از وضعیت اقتصادی

53/3

97/0

 

4

آگاهی از مشکلات تعاونی‏های روستایی

50/3

18/1

 

1

انجام فعالیت های گروهی

44/4

15/1

 

2

افزایش مشارکت اجتماعی

79/3

97/0

 

3

مشارکت در برنامه ریزی، اجرا و ارزشیابی

53/3

07/1

قابلیت مشارکت

4

مشارکت در فرایند تصمیم گیری خانواده و جامعه

50/3

99/0

 

5

شرکت در انتخابات شورا

48/3

11/1

 

6

همکاری با همسایگان

35/3

14/1

 

7

مشارکت در شناسایی مشکلات

15/3

1

مأخذ: یافته‏های تحقیق

طیف ارزیابی :1= خیلی کم، 2= کم، 3= متوسط، 4= زیاد، 5= خیلی زیاد

به منظور تعیین رابطه بین متغیرهای مستقل و وابسته (توانمندسازی اعضا) از ضریب همبستگی پیرسون، اسپیرمن و اتا و برای مطالعه تبیین تأثیر یک یا چند متغیر مستقل بر متغیر وابسته از روش رگرسیون چند گانه به روش گام به گام استفاده گردید.

نتایج حاصل از ضریب همبستگی حاکی از آن است که بین متغیرهای قابلیت دسترسی، قابلیت مشارکت، میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات و میزان دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات با توانمندسازی رابطه معنی داری مثبت در سطح 99% وجود دارد. همچنین بین متغیر سن با میزان توانمندسازی رابطه معنی داری منفی در سطح 99% وجود داشته است. سایر متغیرها نیز همبستگی معنی داری با توانمندسازی نداشتند.

جدول 5.  همبستگی بین متغیرهای تحقیق با توانمندسازی اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران

ردیف

متغیر های اول

نوع ضریب همبستگی

r

p

1

قابلیت دسترسی

پیرسون

**407/0

000/0

2

آگاهی

پیرسون

069/0-

527/0

3

قابلیت مشارکت

پیرسون

**370/0

000/0

4

سن

پیرسون

**450/0-

000/0

5

سطح تحصیلات

اسپیرمن

008/0

936/0

6

میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات

اسپیرمن

**515/0

000/0

7

میزان دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات

اسپیرمن

**499/0

000/0

8

میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات

اسپیرمن

145/0

131/0

9

داشتن رایانه شخصی

اتا

160/0

255/0

مأخذ: یافته‏های تحقیق

* معنی داری در سطح 95/0                      ** معنی داری در سطح 99/0

به منظور تبیین تغییرات واریانس توانمندسازی اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران، متغیرهای معنی دار وارد تحلیل رگرسیونی گام به گام شدند. نتایج تحلیل در جداول 6 و 7 آمده است.

طبق جدول 6، متغیرهای میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات و قابلیت دسترسی به ترتیب و به روش گام به گام وارد معادله شدند. در اولین گام، متغیر میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات وارد معادله رگرسیونی شد و توانست 48% از تغییرات واریانس متغیر وابسته را تبیین کند. در گام دوم، متغیر قابلیت دسترسی به همراه متغیر قبلی 6/55 % تغییرات را تبیین کرد. در مجموع، با وارد شدن این متغیرها ضریب تعیین تعدیل شده برابر  556/0 به دست آمد. این ضریب نشان می دهد که 6/55% تغییرات واریانس توانمندسازی اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران به این دو متغیر مربوط می شود و بقیه (4/44%) به عوامل دیگر بستگی دارد. معنی دار بودن رگرسیون نیز به وسیله F محاسبه شد که در سطح 99% (000/0=Sig) معنی دار است.

جدول 6. خلاصه نتایج تحلیل رگرسیونی گام به گام

متغیر

R

R2

R2 Adj

Std

میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات(1(x

701/0

491/0

480/0

581/0

قابلیت دسترسی (2(x

759/0

576/0

556/0

537/0

مأخذ: یافته‏های تحقیق

جدول 7. ضرایب متغیرهای وارد شده در معادله رگرسیون

متغیر

B

خطای استاندارد B

Beta

t

Sig

میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات (1(x

565/0

090/0

632/0

266/6

000/0

قابلیت دسترسی (2(x

019/0

007/0

298/0

957/2

005/0

عدد ثابت

125/2

388/0

-

-

-

مأخذ: یافته‏های تحقیق

با توجه به معادله خط رگرسیون.... + 2X 2b +1X +1b + a Y=، معادله (بر حسب β) به شرح زیر می باشد:

2x298/0 + 1x632/ 0 Y= 

نتیجه‏گیری و پیشنهادها

نتایج رگرسیون نشان داد، متغیر میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات با مقدار 480/0=Ad2R مهم‏ترین متغیر تأثیرگذار بر توانمندسازی می باشد به طوری ­که این متغیر به تنهایی حدود 48 درصد از تغییرات متغیر وابسته (توانمندسازی اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران) را تبیین نموده است. هر چه اعضای شرکت‎های تعاونی تولید روستایی با فناوری‏های اطلاعات و ارتباطات بیشتر آشنا گردند بهتر می توانند در امور کاری خویش پیشرفت نمایند. آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات همچنین منجر به توانمندسازی اعضای تعاونی‏ها می‏گردد زیرا آنان با فناوری‏های روز آشنا می شوند و دیدشان نسبت به مسائل اجتماعی بازتر می‏شود و در نتیجه در فعالیت‏های خویش موفق خواهند بود. این یافته در راستای نتایج حاصل از تحقیق ایدکس (IDEX,2004) می‏باشد. با اضافه شدن قابلیت دسترسی در معادله رگرسیون مقدار ضریب تعیین 556/0 به دست آمد. به این ترتیب، مشخص می‏شود که دو متغیر میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات و قابلیت دسترسی 6/55 درصد تغییرات متغیر وابسته را تبیین نموده‏اند. دسترسی‏ به فناوری اطلاعات و ارتباطات زمینه پیشرفت اعضای تعاونی های تولید روستایی را در امر تولید و فعالیت‏های مربوط به شرکت فراهم می‎نماید. با دسترسی به فناوری‏های اطلاعات و ارتباطات، اطلاعات تجاری مربوط به محصولات کشاورزی و اطلاعات مربوط به کیفیت بازار محصولات کشاورزی بیشتر می گردد. توجه به فناوری اطلاعات و ارتباطات باعث می شود تا اعضای شرکت های تعاونی تولید روستایی به فرصت های شغلی و امکانات آموزشی نیز دسترسی یابند و بتوانند در فعالیت های شرکت موفق تر عمل نمایند. با توجه به اینکه یکی از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات شبکه اینترنت می باشد، اعضای شرکت های تعاونی با دسترسی به اینترنت می توانند با منابع اطلاعاتی روز بیشتر آشنا گردند. این یافته مطابق با نتایج حاصل از تحقیق  کلسیKelsey, 2008) )، هی‎سانگ (Hyesung, 2004) و شعبانعلی فمی و همکاران (1388) می باشد. 

نتایج حاصل از ضریب همبستگی بین قابلیت دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات از دیدگاه اعضای شرکت­های ‎تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران با توانمندسازی ‎نشان داد که رابطه معنی‏داری در این زمینه ‎وجود دارد. نتایج‏حاصل از تحقیق کلسی(Kelsey, 2008) ، هی‎سانگ (Hyesung, 2004) و شعبانعلی فمی و همکاران (1388) نیز یافته فوق را تأیید می‎کنند.

 نتایج حاصل از ضریب همبستگی بین آگاهی از فناوری اطلاعات و ارتباطات از دیدگاه اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران با توانمندسازی نشان داد که رابطه معنی‎داری در این باره وجود ندارد، در حالی که نتایج مطالعه کلسی  (Kelsey, 2008)،
(IDEX, 2004)  و امینی و همکاران (1387) رابطه معنی داری را در این زمینه به دست آوردند.

نتایج حاصل از ضریب همبستگی بین قابلیت مشارکت فناوری اطلاعات و ارتباطات از دیدگاه اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران با توانمندسازی نمایان ساخت  که در این زمینه رابطه معنی‎داری وجود دارد. این یافته مطابق با نتایج تحقیق لیزارالد و اتکبریا  (Lizarralde & Etxeberria, 2005) ، شعبانعلی فمی و همکاران (1388) و امینی و همکاران (1387) می باشد.

نتایج حاصل از ضریب همبستگی بین سن از دیدگاه اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران با توانمندسازی نشان‎دهندة آن است که رابطه منفی و معنی‎داری در این باره وجود دارد، در حالی که آجیلی و همکاران (1388) در این زمینه به رابطه معنی داری دست نیافتند.

نتایج حاصل از ضریب همبستگی بین سطح تحصیلات از دیدگاه اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران با توانمندسازی مبین آن بود که رابطه معنی‎داری در این زمینه وجود ندارد. این یافته مطابق نتایج حاصل از تحقیق آجیلی و همکاران (1388) و رسولی آذر (1383) می باشد.

نتایج حاصل از ضریب همبستگی بین میزان آشنایی با فناوری اطلاعات و ارتباطات از دیدگاه اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران با توانمندسازی نشان داد که در این باره رابطة معنی‏داری وجود دارد. این یافته مطابق با نتایج حاصل از تحقیق ایدکس
(IDEX, 2004) می باشد.

نتایج حاصل از ضریب همبستگی بین میزان دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات از دیدگاه اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران با توانمندسازی نمایان ساخت که در این زمینه رابطه معنی‎داری وجود دارد. این یافته هم‎راستا با نتایج حاصل از تحقیق رسولی آذر (1383) می باشد.

نتایج حاصل از ضریب همبستگی بین میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات از دیدگاه اعضای شرکت­های تعاونی تولید روستایی زنان استان تهران با توانمندسازی نشان داد که در این زمینه رابطه معنی داری وجود ندارد، در حالی که هی سانگ (Hyesung, 2004) ، لیزارالد و اتکیریا Lizarralde & Etxeberria, 2005))، آیت و همکاران (1390)، فرجی سبکبار و همکاران (1388) و رسولی آذر (1383) در این باره به رابطه معنی داری دست یافتند.

با توجه به یافته های به دست آمده از تحقیق، پیشنهادهایی به شرح زیر ارائه می گردد:

- برنامه‎های آموزشی به منظور قدرت پس انداز کردن توأم با آموزش‏های تخصصی، طراحی و در برنامه های آتی جهاد کشاورزی و مراکز خدمات کشاورزی در نظر گرفته شود تا با این کار سطح آموزشی زنان روستایی ارتقا یابد و اعضا بتوانند با پس اندازهای خود به رفاه بیشتری دست یابند.

-گروه های پس انداز خودگردان برای تأمین بخشی از نیازهای مالی شرکت تشکیل گردند تا زنانِ دارای مشکل مالی‏ و تمایل به فعالیت بدون دغدغه به کار خویش ادامه دهند.

- ارائه وام هایی با بازپرداخت طولانی‏مدت به ‏اعضای تعاونی تولید روستایی و گرفتن اولین قسط آن حداقل بعد از یک سال به منظور توانایی باز پرداخت به‎موقع وام توصیه می‎شود.

- برای اعضای شرکت های تعاونی تولید روستایی کلاس‏های آموزشی ترویجی ای برگزار گردد که در آن‏ها از ابزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات بیشتر استفاده شود تا اعضا بهتر بتوانند به مهارت‏هایی که باعث پیشرفت آنان می گردد دسترسی یابند.

- سیستم‎های اعتباری کوچک به منظور ارائه تسهیلات به اعضای شرکت های تعاونی تولید روستایی، مانند تأسیس بانک روستایی، می‏تواند زمینه دسترسی اعضا را به فناوری اطلاعات موجب گردد.

- با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات، مانند در اختیار گذاشتن سی دی های آموزشی، می‏توان زمینه دسترسی اعضا را  به اطلاعات  تجاری محصولات کشاورزی افزایش داد.

- بایستی شرایط مناسبی برای استفاده اعضا از رایانه مهیا شود تا بتوانند از طریق دستیابی به اطلاعات کمیاب، افزایش میزان دسترسی به کتاب‏ها و منابع تخصصی، دسترسی به جدیدترین یافته های علمی در زمینه های تخصصی و کسب آموزش، بر توانمندی های حرفه ای خود بیفزایند.

- با تهیه برنامه های آموزشی و تلویزیونی، اخبار و اطلاعات مورد نیاز در اختیار اعضای تعاونی تولید روستایی قرار گیرد.

- با استفاده از فناوری های اطلاعات و ارتباطات در زمینه فناوری های نوین کشاورزی، دانش و آگاهی کافی به اعضا داده شود.

- شرایطی فراهم گردد تا اعضای تعاونی های تولید روستایی به فعالیت های گروهی تشویق شوند و بتوانند با اتحاد و یکپارچگی، فعالیت های شرکت را مدیریت نمایند.

- اعضای تعاونی های تولید روستایی به مشارکت اجتماعی و مشارکت در برنامه ریزی، اجرا و ارزیابی مربوط به شرکت ترغیب شوند.

منابع

1. آجیلی، ع.، منجم زاده، ز. و اشرفی، پ. (1388). بررسی مسائل و مشکلات تعاونیهای زنان استان خوزستان و راههای ارتقای کمی و کیفی آنها.  تعاون، 20(208 و 209)، 63-79.

2. آیت، س. س. و اعظمیان، ا. (1390). تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات بر توانمندسازی زنان روستایی. روستا و توسعه، 14(3)، 151-164.

3. امینی، م.، زینل همدانی، ع. و رمضانی، م. (1387). ارزیابی مهم ترین مؤلفه های دورن سازمانی در موفقیت شرکت های تعاونی مرغداران تهران. علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی. سال 12. شماره 43 (الف).

4. دسترنج، ح. (1383). توانمندسازی و فناوری اطلاعات. مدیریت، تدبیر، خرداد 1383، شماره 145.

5. رسولی آذر، س.(1383). بررسی میزان به کارگیری و قابلیت های فناوری اطلاعات در نظام کشاورزی ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد رشته ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس.

6. زاهدی، ش. (1384). شکاف دیجیتالی جنسیت؛ نمودی از نابرابری در جامعه اطلاعاتی. مجموعه مقالات همایش سراسری زنان و اینترنت در هزاره سوم، آبان. تهران. نشر بروج.

7. شعبانعلی فمی، ح.، خانی، ف. چوبچیان، ش. و رستمی، ف. (1388). تحلیل عوامل اقتصادی مؤثر بر عملکرد تعاونیهای زنان در ایران. پژوهش های جغرافیای انسانی، شماره 66، 131-117.

8. فرجی سبکبار، ح.، خاکی، ا. و نعمتی، م. (1388). نقش ICT در توانمندسازی زنان روستایی، مطالعه موردی: روستایی قرن آباد. نشریة جغرافیا، 7 (22)، 159-173.

9. گل محمدی، ف.، میردامادی، س. م. و معتمد، م. ک. (1386). فناوری اطلاعات و ارتباطات در اشتغالزایی و بهره وری زنان (با تأکید بر زنان روستایی). مطالعات فرهنگی-دفاعی زنان، 3، (10 و 11)، 93-118.

10. نیک نامی، م. (1391). توانمندسازی زنان روستایی از طریق کاربرد فناوری اطلاعات و ارتباطات. بازیابی شده از:

11. Hyesung, P. (2004). Factors that affect information technology adoption by farmers. Retrieved from http://digitalcommons .unl .edu/dissertations/ AI3126960

12. IDEX. (2004). CDS-IDEX partnership: Assist indigenous groups to start up handicraft. Animal Husbandry and Agricultural Cooperatives in Bangladesh. Retrieved from http://www.dex.org

13. Kelsey, K. D. (2008), Do workshops work for building evaluation capacity among cooperative extension service faculty?. Journal of Extension, Vol. 46, No. 6.

14. Lizarralde, I., & Etxeberria, I. I. (2005). Can co-operative networks and governance structures stay competitive in a growing Europe? The Mondragon experience. Review of International Co-operation, No. 98, Vol.1.

15. UWCC (2006). Farmer's Cooperative and the City of Keota, Iowa: A Case Study. University of Wisconsin. Center for cooperative. Retriered from